Kapitalizm nedir ne anlama gelmektedir ?

Avrupa’da feodal sistemin çöküşünden günümüze dünya ekonomi piyasalarına hakim olan kapitalizm oldukça köklü bir geçmişe sahiptir. Bu nedenle kapitalizm nedir sorusuna cevap verebilmek için biraz geçmişe gitmek gerekiyor.

Kapitalizmin Doğuşu

kısaca kapitalizm
Kapitalizm Ne Anlama Gelmektedir?

Ortaçağ’da Batı dünyasında gelişmeye başlayan kapitalizmin nihai bir ekonomik sistem biçimini alışı 17. yüzyıl başlarına rastlar. Erken dönem kapitalizminin görülmeye başladığı bu dönemi takiben gerçekleşen Sanayi Devrimi ile Avrupa toplumlarına kapitalist sistemin yerleşmesi için gerekli zaman hazırlanmış olur. Bu döneme dek ticaret sahasında doğmuş olan kapitalizm, sınai sistemlerin kuruluşuyla birlikte sanayi içerisinde gelişir.

Kapitalizmin kurucusu olmasa da kapitalizmin teorik felsefesini ortaya koyan ilk isimlerden olan Adam Smith, “Ulusların Zenginliği” isimli eserinde kapitalist ekonomik sistemin aşamalarından bahseder. Buna göre avcılık ile başlayan basit sistem, devletin var oluşu ile çok daha karmaşıklaşmış ve devletlerin piyasa üzerindeki sınırları kaldırması ile serbest piyasa dönemine geçilmiştir. Serbest piyasa ise günümüz kapitalizminin rekabetçi yapısının kilit noktasıdır.

Kapitalizmin Özellikleri

Kapitalizmin anlamı mevcut ekonomik sistemin serbest piyasaya ve onun getirisi olan rekabete dayalı oluşudur. Bir üretim tarzı olarak kapitalist sistemin altı temel özelliği vardır. Kapitalizmin özelliklerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:

Kapitalizm, her şeyden önce bir üretim ilişkisi biçimi tarzıdır. Bu biçimin tarzın altı yapısal özelliği vardır:
1) Üretim aşamasının emek gücüne bağımlı olması;
2) Piyasaya uygun üretim biçiminin benimsenmesi;
3) Sermaye birikiminin sağlanması ;
4) Kapital gruplar arasındaki tekelleşme;
5) Kriz dönemleri;
6) Meta fetişizmi ve onun getirisi olan işçinin emeğine (ürettiği ürüne) yabancılaşması

Kapitalizmin Zorunlulukları

1) Kapitalizmde sermaye birikiminin sağlanması şartı beraberinde sermaye gruplarını durmaksızın kar etmeye ve büyümeye zorlar. Çünkü sürekli olarak genişleme eğilimde olan kapitalist sistem devamlı bir tüketim kültürünü teşvik ederek, kapitali zenginleştirme üzerine kuruludur.
2) Bahsi geçen genişleme eğilimi zamanla pazarları doldurur ve sermayeyi yeni pazarlar arayışına iter. Bu büyüme ve yayılma sürecinde sermayenin yeni pazar arayışı ise kapitalizmin vahşi yüzünün en belirgin görüldüğü anlar biridir.
3) Nitelikli eleman istihdamı kapitalist sistemin devamlılığının sağlanmasındaki ana unsurlardan birisidir. Fakat burada aranılan nitelikler tamamen sermayenin çıkarı ile uyumludur ve gelişim de bu çıkarlara uygun biçimde gerçekleşir.

İLGİLİ:  Lansman Nedir? Ne Anlama Gelmektedir?

Kapitalizmin Temel Unsurları

Kapitalist sistem nasıl işler anlayabilmek için dayandığı temel unsurları bilmek gerekmektedir. Özel mülkiyet hakkı, miras hakkı, rekabetçilik ve devletin belirleyiciliği bu unsurların başlıcalarıdır.

1) Özel Mülkiyet Hakkı: Kapitalizmi, karşıt ideolojisi olan sosyalizminden ayıran en belirgin özelliği bireylere özel mülkiyet hakkı tanımasıdır. Buna göre adil olmayan bir sistemde yarışmaya zorlanan bireyler sınırsız metaya sahip olma özgürlüğüne sahiptir. “Para parayı çeker” sözü ile özetlenebilecek olan bu unsur eşit şartlara sahip olmayan kişiler arasındaki gelir dağılımını ve mülkiyet sahipliğini iki ayrı uca taşır.
2) Miras Hakkı: Kapitalist sistemde vefat eden bireyin tüm mülkiyetinin devlete veya yardıma muhtaç bireylere kalması gibi bir zorunluluk yoktur. Dolayısıyla sermayedarın tüm varlığını kendi nesline bırakması ile zengin hiçbir emek sarf etmeden zenginliğini sürdürebilme şansına sahip olur.
3) Rekabetçilik: Miras hakkı ile zenginliği doğrudan elde etme şansına sahip olan üst zümrelere karşılık kapitalizm alt ve orta sınıflara sürekli olarak yeterince emek harcarsa yükselebileceği umudunu verir. Ancak sistemin eşitsizliği burada da ortaya çıkar. Pazarlara ulaşma ve tekelci piyasada hayatta kalma şansı son derece düşük olan bu sınıfların büyük sermaye sahipleri ile rekabet etme şansı yoktur. Kendi aralarında rekabet eden büyük sermaye sahipleri ise bu yolla piyasayı canlı tutar ve kapitalizmi yaşatır.
4) Devletin Belirleyiciliği: Normal şartlar altında piyasanın tamamen serbest olması gerektiğini savunan liberalizmde dahi devletler piyasanın olgunlaşmasını sağlayacak kimi tedbirler alır. Dolayısıyla, çoğu zaman sermaye ile yakın ilişkisi bulunan devlet yönetimi yine sermayeyi korumaya ve onu geliştirmeye yönelik ekonomik adımlar atar.

İçine girdiği krizlerden her defasında da daha da güçlü çıkan bu sistem ile ilgili söylenecek çok söz olsa da dileriz şimdilik bu yazımız kapitalizm ne demek diye merak edenlerin arayışına bir yanıt olabilmiştir.

[Toplam:1    Ortalama:5/5]

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*